Sympathie, Empathie en (Zelf)Compassie
Sympathie, Empathie en (Zelf)Compassie
Wat hebben sympathie, empathie en compassie met elkaar gemeen? In de eerste plaats hetzelfde Griekse woord waar ze van afgeleid zijn: het werkwoord ‘pathein’, dat ook zit in woorden als patiënt, passie en pathetisch, en heeft te maken met ondergaan, dulden en lijden. De drie woorden hebben ook met elkaar gemeen dat ze voor veel mensen te maken hebben met het verschil tussen zorg en goede zorg. En ten slotte: deze drie woorden worden nog vaak op één hoop gegooid. Iedereen weet wel ongeveer wat ermee bedoeld wordt, maar hoe het precies zit, is vaak verwarrend. Omdat het gaat om iets wat van groot belang is binnen de zorg is het goed om eens in te zoomen op de verschillen.
Sympathie
Sympathie is gericht op besef; je voelt dus niet de pijn van iemand, maar begrijpt wel dat hij of zij pijn ervaart. Je toont betrokkenheid en deelneming en dit kan worden ervaren als steun of opbeurend. Toch kunnen deze goede intenties, vooral binnen de zorg, hun doel ook wel eens voorbij schieten. Volgens Brené Brown, onderzoekshoogleraar maatschappelijk werk aan de University of Houston, creëert sympathie een afstand. We willen vaak in moeilijke gesprekken meteen een oplossing bieden, of het probleem verkleinen door de persoon in kwestie te wijzen op alle dingen die wel mooi zijn in het leven. Het lijkt soms of we onszelf willen beschermen voor leed en verdriet.
Empathie
Empathie is gericht op de ervaring; je bent in staat om je in te leven in de situatie van iemand. Dit kan doordat je van jezelf een goed inlevings vermogen hebt, omdat je de situatie zelf hebt meegemaakt of je proactief bezighoudt met het inleven door met de persoon te praten, en je er in te verdiepen. Voor empathie heb je een actievere houding nodig dan voor het hebben van sympathie, met als gevolg dat je die persoon veel beter kan bijstaan. Empathie werkt verbindend. Soms raak je zo betrokken dat het kan leiden tot emotionele uitputting.
Compassie
Compassie is gericht op actie en gaat nog een stap verder dan empathie; als je medeleven voelt en vervolgens de pijn van de ander wilt verlichten, omarmen. Als je compassievol bent ren je niet weg voor de pijn, je wordt er ook niet door overweldigd en je doet niet alsof de pijn niet bestaat. In plaats daarvan blijf je aanwezig in het gevoel van lijden. Door mindfulness-beoefening leer je aanwezig zijn in het moment, en ben je in staat andermans lijden op te merken. Compassie is een vernieuwende bron van energie. Als je empathie voelt en het lukt je om een helpende hand toe te steken om iemands pijn te verlichten, geeft dat een gevoel van voldoening. Je zult dan minder snel het gevoel van opbranding ervaren. Compassie zit al in ons, we hoeven het alleen maar tot ontwikkeling te brengen.
Zelfcompassie
‘De meeste mensen zijn strenger voor zichzelf dan voor anderen’, weet de Amerikaanse onderzoeker Kristin Neff van Texas University. ‘Maar waarom zou je wel mededogen hebben met anderen en niet met jezelf? Behandel jezelf zoals je een goede vriend zou behandelen als dingen misgaan.’ Neff onderscheidt drie componenten bij zelfcompassie:
Omgaan met je innerlijke criticus
Dit betekent mild zijn voor jezelf op het moment dat je faalt of vindt dat je tekortschiet. Niet alles kan nu eenmaal perfect gaan, en je zult in je leven hoe dan ook moeilijkheden tegenkomen. Zelfkritiek weerhoudt mensen er van om mild voor zichzelf te zijn. Door een actieve houding van zorgzaamheid, begrip en ondersteuning kan je jezelf troosten en zo de pijn verlichten.
Falen is menselijk
Neff: ‘Wie zelfcompassie heeft, ziet in dat lijden en tekortschieten onderdeel uitmaken van het menszijn: het overkomt ons allemaal. In je falen ben je niet alleen, maar juist verbonden met anderen.’
Mindfulness
Je observeert je gedachten en gevoelens zoals ze zijn, zonder dat je ze probeert te onderdrukken of te negeren. Neff: ‘Je kunt geen compassie voelen als je je pijn negeert. Met mindfulness leer je je niet mee te laten slepen door je gevoelens, maar bekijkt ze met aandacht, en blijft erbij.’
Kortom: Vriendelijk, niet-veroordelend naar jezelf kijken, juist op momenten dat je het moeilijk hebt of blundert.
Bronnen
www.psychologiemagazine.nl/artikel/wat-is-zelfcompassie/
www.self-compassion.org/self-compassion-kristin-neff/
Leget, C. (2017). Sympathie, empathie en compassie. Bijzijn XL, 10(6), 11-11.
Brené Brown over empathie, klik hier voor het filmpje
