Communicatie complex?!

Over de hele wereld worden duizenden talen gesproken. Als mensen elkaar niet begrijpen, wordt dat een Babylonische spraakverwarring genoemd. Die uitdrukking is van bijbelse oorsprong. Het betekent door elkaar spreken zonder naar elkaar te luisteren en elkaar niet verstaan.

Al spreekt een mens vloeiend Nederlands*, dan nóg is het soms onmogelijk om goed te begrijpen wat een ander écht probeert te zeggen of uit te leggen. Goed luisteren vergt een aandachtig en zorgvuldig toetsen of het wel klopt wat je denkt te horen. Wat een ander zegt wordt vaak ingekleurd met eigen ervaring, die totaal anders kan zijn, maar wel met dezelfde woorden wordt benoemd.

Communiceren is een geweldig ingewikkelde zaak. In de huidige tijd, waarin we bijna bezwijken onder de communicatiemiddelen, lijkt het wel of er minder verstaanbaarheid is dan ooit. Misverstanden roepen dikke ruzies op, te haastig gegeven commentaar op een gebeurtenis kan ongecontroleerde woede uitbarstingen ontlokken…. Luisteren, écht luisteren naar elkaar, is en blijft verdraaid moeilijk.

Zender – ontvanger – boodschap

Globaal gaat het bij communiceren om een zender die een boodschap brengt, een ontvanger die de boodschap krijgt en de boodschap zelf. Bij alle drie de onderdelen kunnen er problemen optreden waardoor er verkeerde communicatie ontstaat. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk hoe geloofwaardig de zender is. Of op welk moment de ontvanger ontvankelijk is voor de informatie. En ruis op de lijn, dat kennen we ook allemaal. Een mooi voorbeeld hiervan is de volgende menselijke communicatie-mythe.

Ik hoorde laatst de volgende getallen over communicatie:

• 55 % gaat via lichaamstaal (visuele aspect; gebaren of houding)
• 38 % gaat via toonhoogte of volume (vocale aspect; hard/zacht, hoog/laag)
• 7 % gaat via woorden (verbale aspect; argumentatie)

Met andere woorden: 7 % is verbaal en 93 % is non-verbaal.

Dit zou betekenen dat het weinig zin heeft om een vreemde taal te leren; je kunt je dan in een ander land immers prima non-verbaal verstaanbaar maken en uitdrukken via vocale of visuele middelen!
Natuurlijk is dit niet waar. Velen hebben er een algemene wet van gemaakt die gewoonweg niet klopt.

Het blijkt dat deze “7%-38%-55%-regel” die Albert Mehrabian, een hoogleraar psychologie aan de universiteit van Californië, in 1971 na onderzoek opstelde, door menigeen verkeerd is geïnterpreteerd. Het draait namelijk om de context waarin de communicatie plaatsvindt. Ten eerste ging het bij Mehrabian om situaties waarin emoties belangrijk waren. De onderzoeken hadden betrekking op het overbrengen van gevoelens of meningen. Ten tweede bleek deze regel effectief te zijn als er sprake was van tegenstrijdige communicatie (dit wordt ook wel ‘’dubbele binding” genoemd) – oftewel een communicatiesituatie waarbij je met woorden het omgekeerde zegt dan je stemvolume of lichaamshouding duidelijk lijkt te maken. Bijvoorbeeld het woord ‘’boos’’ uitspreken met een brede glimlach. In dat geval vertrouwt de luisteraar meer op je non-verbale communicatie dan op je verbale communicatie.

Samenvattend: op basis van non-verbaal gedrag kan het zijn dat je iemand niet gelooft ondanks zijn of haar ‘mooie woorden’. Woorden zijn echter nog steeds van grote betekenis binnen communicatie, er wordt zelfs gesteld dat in persoonlijke verkoopgesprekken of onderhandelingen woorden veel belangrijker zijn dan meestal wordt aangenomen.

Tips voor de spreker en de luisteraar

Voor de spreker: Zorg er voor dat je jouw boodschap ondersteunt met je totale uitstraling, je lichaamstaal en de manier waarop je woorden uitspreekt. Als de verbale­ en non verbale communicatie elkaar ondersteunen kom je overtuigend over. Als beiden met elkaar in tegenspraak zijn, kan dit een probleem binnen de communicatie gaan vormen!
Voor de luisteraar: Belangrijk is om de onderlinge verstaanbaarheid te bevorderen. Om niet al te snel te reageren, zoals heden te dage gebruikelijk is. Om open te staan voor wat de ander ten diepste bedoelt. Tijd nemen, om even na te denken en wellicht te vragen of je het goed begrepen hebt. Maak er geen wedstrijd van. Als je alleen maar op je beurt zit te wachten om weer verder te kunnen praten, ben je aan het zenden in plaats van ontvangen. De overdracht naar de ander zal dan ”niet-luisteren” of ”willen-praten” zijn.
Luisteren is waardevol. Hoe beter je er in wordt, des te waardevoller je zult zijn voor de mensen om je heen.

*De Nederlandse taal is niet eenvoudig; veel woorden hebben meerdere betekenissen.
Bijvoorbeeld het woord ”complex” heeft een veelvoud aan betekenisomschrijvingen:

1. Alles bij elkaar 2. Agglomeratie 3. Alles tezamen 4. Blok 5. Een geheel uitmakend 6. Frustratie 7. Gecompliceerd 8. Groep 9. Gezamenlijke massa 10. Gebouw of een groep gebouwen 11. Het geheel 12. Ingewikkeld 13. Moeilijk 14. Obsessie 15. Psychologische term 16. Samengesteld 17. Samengesteld geheel 18. Verzameling 19. Meerdere verbonden tot een eenheid