Hoe kom je uit de 'cirkel' van depressie?

Ruim een maand lang staat NPO3 in het teken van (jongeren en) depressie. Er rust vaak nog een taboe op psychische problemen en deze thema-maand pakt dat aan door het onderwerp bespreekbaar te maken. Door middel van bijzondere en openhartige reportages als; ‘True selfie’, ‘#jesuisdepri’ en ‘Tweestrijd’ wordt depressie onder de aandacht gebracht. De kick-off van deze thema-maand was de depressie kennistest en hierbij was Professor Robert Schoevers, hoogleraar psychiatrie aan de UMCG, aanwezig om het een en ander toe te lichten. Hij verwoordt het functioneren van het brein bij depressie als volgt :

“Op hersenscans kun je zien dat de emotie-gebieden in het brein, waar zich o.a. angst en dreiging bevinden, en ook het hele stress-systeem, als het ware over-uren maken. En de rationele, cognitieve kant, het denken, die is minder actief. Er is dus sprake van disbalans; veel meer dingen worden (geïnterpreteerd als) bedreigend in plaats van geruststellend. Je krijgt een soort ‘loop’ van negativiteit die eigenlijk niet meer onderbroken wordt. Een behandeling (o.a. psychotherapie en/of anti-depressiva) kan deze balans weer helpen herstellen.”

Wat kan mindfulness hierbij betekenen?
Ook door mindfulness(training) kun je inzichten verwerven om die vicieuze cirkel te doorbreken en de balans te herstellen. Hieronder staat hoe je kunt leren omgaan met wat er zich allemaal afspeelt in je hoofd en in je leven.

Moeilijke situaties en negatieve gevoelens zijn een natuurlijk onderdeel van het leven; we kunnen ze niet vermijden. Er zal altijd wel iets zijn dat speelt, iets dat verdrietig of somber stemt. We zijn vaak geneigd om te gaan vechten tegen ongewenste stemmingen of situaties; we doen harder onze best, gaan piekeren, vastbijten in het zoeken naar oplossingen of we vluchten er van weg. Onze ’automatische piloot’ zorgt ervoor dat we impulsief reageren. Nu is dat héél belangrijk als je op straat staat en er een auto op je af komt, fijn dat het lichaam dan impulsief reageert en je snel wegspringt.

Maar het moge duidelijk zijn dat deze impulsieve acties een averechts effect zullen hebben wanneer ze gericht zijn op wat zich ‘van binnen’ afspeelt. Niemand kan hard genoeg lopen om aan zijn eigen innerlijke ervaring te ontsnappen. En evenmin kunnen we onaangename en bedreigende gedachten en gevoelens uitschakelen door te proberen ze te bestrijden. Door met aversie te reageren gaat ons lichaam zich ‘schrap zetten voor de aanval’ en ervaren we spanning en/of verkramping. Omdat we reageren vóórdat we denken, doen we vaak wat niet goed is voor onszelf en dat zorgt voor (nog) meer klachten.

Van ‘automatische piloot’ naar de bewuste modus
Mindfulness biedt je tools om hier op een andere manier mee om te kunnen gaan. Als je stopt met energie te steken in het steeds maar onderdrukken en vechten tegen deze ervaringen, word je je meer bewust van wat er gaande is. Door even te stoppen, stil te staan bij wat er nú is en de adembeweging te volgen, zal je gaandeweg merken dat je een keuze hebt hoe je met de situatie om wilt gaan; misschien wel door juist even niets te doen en het er te (kunnen) laten zijn…hoe onprettig ook. Je staat dus even stil bij wat je voelt, kijkt naar wat er precies aan de hand is. Dat zorgt vaak voor meer ruimte en dan weet je meestal beter wat je ermee wil en kan doen op dat moment. Op deze manier heb je een keuze en kun je kiezen wat goed voor je is, in tegenstelling tot automatische vecht- of vluchtreacties waarbij je vaak aan de zijlijn staat toe te kijken, met het gevoel dat je geen sturing hebt. Tijdens de mindfulnesstraining wordt dit proces van bewustwording begeleid en geoefend.

Bronnen
Segal, Z., Williams, M. & Teasdale, J. (2013). Mindfulness en cognitieve therapie bij depressie. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.
Williams, M., Teasdale, J., Segal, Z. & Kabat-Zinn, J. (2010). Mindfulness en bevrijding van depressie. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.

Websites met informatie (over hulp) bij depressie:
https://mindkorrelatie.nl/
https://gripopjedip.nl/nl/Home/